EEN KIND HEEFT RECHT OP CONTACT MET BEIDE OUDERS

Vandaag is de Internationale Dag van het Kind. Goed moment om te herinneren dat kinderen recht op contact met hun vader en moeder. Met allebei. Dit is zo omdat het in de wet staat, in de Spaanse wet, in de Nederlandse wet, in Internationale verdragen... En dit is volgens vrijwel alle psychologen en pedagogen ook het beste voor het kind. Maar helaas werken ouders lang niet altijd mee aan een goed contact tussen ouders en kind. Na veel echtscheidingen zijn de kinderen slachtoffer van de conflicten tussen de ouders, waardoor soepel contact onmogelijk lijkt. Soms staat een van de ouders het contact met de andere niet toe; soms zal de ene ouder er alles aan doen om de ander te dwarsbomen. De benadeelde ouder kan dan via de rechter zijn of haar gelijk proberen te halen. Dit zijn echter slopende en langdurige procedures. Het gaat immers om iets ongrijpbaars als het contact van de kinderen met de ouder. De ouder bij wie de kinderen wonen heeft veel feitelijke macht.

Als we deze toch al moeilijke situatie ook nog in een internationale context zetten, zijn de kansen op een goede afloop nog kleiner, en de noodzaak van goed juridisch advies nog belangrijker.

Laten we een gebruikelijke zaak onder de loep nemen. De rechter heeft voorzieningen vastgelegd, waarin bepaald is dat de ene ouder met de kinderen in het ene land woont, en de in een ander land wonende ouder recht heeft op een bezoekregeling. De bezoekregeling wordt niet nagekomen. We bekijken alleen de  casus binnen de landen van de Europese Unie, al zijn bepaalde normen ook geldig voor landen buiten Europa.

Uitvoeren van een buitenlands vonnis

Als de ene ouder weigert de kinderen in de vakantie naar de ander te laten gaan, kan deze proberen het vonnis waar de bezoekregeling in staat te laten uitvoeren in het land waar de kinderen woonachtig zijn (en waar de niet-nakoming dus plaatsvindt). Dankzij de Europese wetgeving kan dit vrij snel. Met het gelegaliseerde en vertaalde vonnis en de benodigde certificaten die door de rechtbank van oorsprong worden afgegeven, kan de benadeelde ouder het vonnis laten uitvoeren in het land waar de kinderen wonen.

De rechtbanken in Europa kunnen niet anders dan het vonnis uitvoeren. Er zal niet alsnog inhoudelijk naar de zaak worden gekeken, en zelfs als er beroep wordt aangetekend, zal de uitvoering door moeten gaan.

Hoe de uitvoering in de praktijk uitloopt, is per land verschillend. In sommige landen wordt de politie eerder ingeschakeld dan in andere landen. Spanje is over het algemeen terughoudend met de inschakeling van de politie als het kinderzaken betreft.

Verdrag van Den Haag

De Haagse Conventie over de burgerlijke aspecten van internationale kinderontvoering, van 1980, biedt naast de juridische middelen om kinderontvoering te voorkomen of terug te draaien ook maatregelen ter uitvoering van de bezoekregelingen. De Conventie kan worden ingezet via de Centrale Autoriteit in het land waar de benadeelde ouder woont, die contact op zal nemen met de Centrale Autoriteit van het land waar de kinderen wonen.

Ook kan de benadeelde ouder direct een beroep doen op het Haagse verdrag. Hoe deze procedure in zijn werk gaat, is per land verschillend. In Spanje is het een spoedprocedure, waarbij juridische bijstand van een advocaat verplicht is.

Keuze tussen verschillende procedures

Welke procedure te volgen zal afhangen van de concrete situaties. In bepaalde gevallen en afhankelijk van het betrokken land, kan het raadzaam zijn de Centrale Autoriteit in te schakelen. Bij andere zaken kan het sneller en effectiever zijn over te gaan tot directe uitvoering.

Echter, de enige personen die het recht van de kinderen op beide ouders kunnen waarborgen zijn de ouders zelf.

Afdwingen van de bezoekregeling in het Spaanse recht

Het gebeurt maar al te vaak: ouders die weigeren de bezoekregeling na te komen en hun kind contact en omgang met de andere ouder ontnemen. Vaak wordt daarbij ook de andere ouder in een kwaad daglicht gesteld, zodat het kind ook niet meer bij deze ouder wil zijn. Het zogenaamde ouderverstotingssyndroom, of, in het Engels, Parental Alienation Syndrome. Dit is niet alleen ingrijpend voor de betrokken ouder, ook voor het kind is het bijzonder schadelijk. Hem of haar wordt een fundamenteel recht ontnomen, en wel het genieten van de aanwezigheid van de beide ouders en familie.

Uitvoering van vonnis

Bij niet nakomen van het vonnis of de afspraken over ouderlijk gezag en de bezoekregeling, kan de benadeelde ouder naar de rechter stappen om uitvoering te eisen. De dagvaarding tot uitvoering wordt door de rechtbank aan de andere ouder gestuurd. Dit kan problemen opleveren als deze weigert brieven of documenten van de rechtbank aan te nemen. De procedure zal hierdoor vertraagd worden.

Maar slaagt men er eenmaal in de betekening te verrichten, eventueel via de procureur en advocaat, dan nog is de uitvoering niet zo makkelijk. De niet nakomende ouder kan blijven weigeren, vluchten, niet thuis zijn... De tegenpartij kan niets anders doen dan de rechtbank inlichten van het niet nakomen. Naar de politie gaan is meestal zinloos, aangezien deze alleen zal optreden als ze hiervoor opdracht krijgt van de rechter, en dat is niet erg gebruikelijk.

De rechter kan wel in deze gevallen boetes opleggen voor het niet nakomen. Bij niet betalen kan beslag gelegd worden op bijvoorbeeld de bankrekening. Maar als de tegenpartij geen (officiële) inkomsten heeft, of juist over genoeg economische middelen beschikt, zal dit weinig uithalen.

Als laatste civiele middel kan de benadeelde ouder vragen om een wijziging van de voorzieningen. Hij of zij kan de rechter vragen om de ouderlijke macht, met een beperkte bezoekregeling voor de niet nakomende ouder. Dit moet echter wel mogelijk zijn en de andere ouder moet in staat zijn het kind ook daadwerkelijk dagelijks bij zich te hebben en te verzorgen.

Internationale zaken

Als deze zaken al moeilijk en pijnlijk zijn binnen een land, helemaal ingrijpend wordt de situatie als grenzen worden overtreden.  Ook in dit geval zal tot uitvoering moeten worden overgegaan, vaak van een buitenlands vonnis.

Afhankelijk van het land van oorsprong, zijn hier verschillende procedures voor, die echter altijd tijd en geld kosten. De eisende ouder moet rekenen op een paar keer heen en weer reizen, de kosten van de vertalingen van de documenten, en een onzekere uitkomst. De kans is groot dat hij of zij de eerste keren met lege handen terug zal gaan. De gedaagde ouder zal er namelijk juist alles aan doen zich eerst niet te laten betekenen (door gewoon de deur niet open te doen) en vervolgens niet vrijwillig na te komen.

Dit is uiterst frustrerend en pijnlijk voor de andere ouder, die echter niet anders kan dan opnieuw aan de rechter verzoeken om een nieuwe nakoming, eventueel met behulp van de politie, en openbreken van de deur van de woning indien niet wordt opengedaan. Wenselijk is dit echter niet.

Strafrechtelijke procedure

Bij aanhoudend niet nakomen bestaat ook de mogelijkheid een strafrechtelijke aangifte te doen. Het herhaaldelijk niet nakomen of achterhouden van een kind is namelijk ook een misdrijf, waar zelfs gevangenisstraf op staat. Ook in deze procedure kan de benadeelde ouder vragen om het kind met tussenkomst van de politie op te halen bij de weigerende ouder, en zal het kind op deze manier overgedragen worden. Men hoeft geen pedagogische achtergrond te hebben om te begrijpen dat dit in ieder geval niet goed is voor het kind. De strafrechtelijke procedure moet dus echt het laatste redmiddel zijn.

Terug naar Nederland met in Spanje geboren kinderen?

Heeft u kinderen die in Spanje geboren zijn, maar zijn de ouders allebei Nederlands? Bent u met kleine kinderen naar Spanje geëmigreerd? Heeft u kinderen met iemand van de Spaanse nationaliteit en woont het gezin in Spanje? Al deze vragen zijn van belang indien zich een breuk voordoet in de relatie en een van de ouders met de kinderen terug wil naar Nederland.

De bevoegde rechter is in principe die van het land waar de kinderen het laatste jaar woonachtig zijn geweest. Gaat u zonder toestemming van deze rechter terug naar Nederland met de kinderen, dan is de kans groot dat een Nederlandse rechter de kinderen terug zal sturen naar Spanje, ook al woont u hier niet meer.
Voordat deze stappen ondernomen worden, moet u dus eerst langs de rechtbank om de voorzieningen voor de kinderen te treffen.

Ouderlijke macht en dagelijkse zorg
De ouderlijke macht (patria potestad) blijft ook na een echtscheiding bij beide ouders, maar over de dagelijkse uitoefening van het gezag over de kinderen (guarda y custodia) beslist de rechter. Deze uitoefening van het gezag kan aan beide ouders, maar ook aan één van de ouders toevertrouwd worden. In dat laatste geval zal voor de andere ouder een omgangsregeling vastgesteld worden.
In toenemende mate wordt de zorg – op verzoek van de echtgenoten – aan beide ouders toegekend. Dit kan echter alleen als beide ouders dichtbij elkaar wonen, zodat de kinderen (bijvoorbeeld) twee weken bij de een en twee weken bij de ander kunnen wonen, zonder van school te wisselen of andere activiteiten te missen. Met ander woorden, de omstandigheden van de ouders moeten de gezamenlijke zorg mogelijk maken.

Niet verplicht in Spanje wonen
Het komt regelmatig voor dat een van de partijen vraagt om de gezamenlijke uitvoering van de zorg over de kinderen, en daarmee dus impliciet de ander verzoekt in Spanje, en zelfs in dezelfde omgeving, te blijven wonen.
Dit is echter niet af te dwingen: als een van de ouders terug wil naar Nederland, en de ander wil in Spanje blijven wonen, is er maar een oplossing mogelijk, en wel dat de dagelijkse zorg over de kinderen aan een van de ouders toegekend wordt terwijl voor de ander een bezoekregeling opgesteld wordt.

Altijd aan de moeder?
De Spaanse rechters kennen in de meeste gevallen aan de moeder de dagelijkse zorg over de kinderen toe. Dit neemt echter niet weg dat de vader hier niet om kan vragen. De rechter zal moeten beslissen welke de ouder het beste in staat is voor de kinderen te zorgen, en dit hoeft niet altijd de moeder te zijn...

Met de kinderen emigreren naar Spanje?

Na een paar heerlijke weken vakantie in Spanje, en weer terug in het kikkerlandje, heeft menigeen zin om van koers te veranderen. "Ik vertrek!" Deze typische postvakantiegedachte duurt meestal niet al te lang en na verloop van een week of twee gaan we weer gewoon over tot de orde van de dag. De baas is toch ook wel aardig, het werk ook nog wel leuk en de buren prettige mensen.
Maar bij een enkeling blijft het knagen. De eerste stappen worden gezet en de bedoeling is inderdaad de grote verhuizing aan te gaan. Dit is een leuk en nieuw avontuur, maar alles opgeven is een groot risico. Nu hoort dat er natuurlijk bij, maar het is toch ook wel verstandig dit enigszins in te perken, en in ieder geval geen onnodige risico's te nemen.
Helemaal als er kinderen in het spel zijn is het een goede zaak zoveel mogelijk de ideeën op een rijtje te zetten voordat de reis begonnen wordt. De vraag wat doen we met de kinderen als een van de twee eventueel terug wil naar Nederland moet niet alleen gesteld worden, maar ook beanwoord en zelfs opgeschreven worden op papier.
Het is namelijk zo dat als de ouders het eens zijn, de kinderen zonder problemen van het ene land naar het andere gesleept kunnen worden zonder dat daar ook maar een haan naar kraait. Bij onenigheid komt er echter de rechter aan te pas, en dan is het standaardantwoord: jonge plantjes kun je niet verkassen. Met andere woorden, de kinderen blijven in Spanje.
Dit kan zelfs tot absurde situaties leiden waarin de ouders niet meer in Spanje wonen of willen wonen, maar de kinderen hier van de (ook Nederlandse) rechter móeten wonen. Om dit te voorkomen is het dus van wezenlijk belang voordat de reis aangevangen wordt deze zaken te bespreken en op te schrijven. Indien alles tegenvalt en de eventuele reis terug gemaakt wordt, eerst even langs de Spaanse recher, die namelijk bevoegd is over de kinderen omdat ze op dat moment in Spanje wonen.